जय गणेश जय गणेश जय गणेश देवा | प्रसिद्ध हिंदी आरती | Jay Ganesh Deva Lyrics in Marathi
प्रसिद्ध हिंदी गणपती आरती 'जय गणेश जय गणेश देवा' चे शब्द. भगवान गणेशाची ही आरती आणि तिचे महत्त्व मराठीत जाणून घ्या.
गणपती आरती
उत्तर भारतासह आता महाराष्ट्रातही अत्यंत आवडीने गायली जाणारी ही हिंदी आरती भगवान शंकराच्या आणि पार्वतीच्या पुत्राचे, गणेशाचे महिमान गाते.
आरती
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || धृ ||
एक दंत दयावंत, चार भुजा धारी |
मस्तक सिंदूर सोहे, मूसे की सवारी || १ ||
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || धृ ||
पान चढे, फूल चढे, और चढे मेवा |
लड्डूअन का भोग लगे, संत करे सेवा || 2 ||
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || धृ ||
अंधन को आंख देत, कोढिन को काया |
बांझन को पुत्र देत, निर्धन को माया || 3 ||
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || धृ ||
'सूर' श्याम शरण आए, सफल कीजे सेवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || 4 ||
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा |
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा || धृ ||
"जय गणेश जय गणेश जय गणेश देवा" ही हिंदी भाषेतील सर्वात लोकप्रिय आणि सोपी गणेश आरती आहे. या आरतीची खासियत अशी आहे की लहान मुलांपासून ते मोठ्या वयाच्या लोकांपर्यंत सर्वजण ही आरती सहज म्हणू शकतात. या आरतीत गणेश भगवानाच्या रूपाचे, त्यांच्या कुटुंबाचे आणि त्यांच्या कृपेचे अतिशय साधे आणि हृदयस्पर्शी वर्णन केले आहे.
"माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा" या ओळीतून गणेशाचे दैवी कुटुंब ओळखले जाते. हे प्रत्येक भारतीय घरात, विशेषत: उत्तर भारतात अत्यंत प्रिय आहे. गणेश चतुर्थीच्या वेळी, बुधवारच्या गणेश पूजेत, आणि कोणत्याही मांगलिक कार्याच्या सुरुवातीला ही आरती अवश्य गायली जाते.
या आरतीची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे तिची सरलता आणि गोडवा. "लड्डूअन का भोग" हा उल्लेख मुलांना विशेष आवडतो आणि त्यामुळे ही आरती लहानपणापासूनच मनात रुजते.
आरती चा अर्थ
ध्रुवपद (मुख्य ओळी) : ही ओळ गणेशाचे दैवी कुटुंब ओळखवते. माता पार्वती आणि पिता शिवांचे लाडके पुत्र गणेश यांना आपण नमन करतो. हे कुटुंब त्रिदेवांपैकी एक असून अत्यंत पवित्र मानले जाते.
पहिला श्लोक - गणेशाचे रूपवर्णन : या श्लोकात गणपतीच्या शारीरिक स्वरूपाचे वर्णन आहे. गणेशाला एक दात (एकदंत) आहे कारण त्यांनी महाभारत लिहिण्यासाठी आपला एक दात तोडला होता. हे बुद्धी आणि त्यागाचे प्रतीक आहे.
चार भुजा ही चार दिशांचे आणि संपूर्ण विश्वाचे प्रतीक आहेत. या चार हातांत गणेश विविध शस्त्रे आणि वस्तू धारण करतात - अंकुश (विघ्न नियंत्रित करण्यासाठी), पाश (भक्तांना बांधण्यासाठी), मोदक (आनंदाचे प्रतीक), आणि वरदमुद्रा (आशीर्वाद देण्यासाठी). मस्तकावरील शेंदूर हे शुभतेचे, ऐश्वर्याचे आणि पवित्रतेचे प्रतीक आहे. उंदीर वाहन हे विशेष आहे - उंदीर लहान पण सर्वत्र जाणारे प्राणी आहे, याचाच अर्थ गणेश सर्वव्यापी आहेत.
दुसरा श्लोक - पूजाविधी: या श्लोकात गणेश पूजेच्या पद्धतीचे वर्णन आहे. पान (विशेषत: दुर्वा आणि तुळशीची पाने), ताजी फुले, मेवे (काजू, बदाम, खारीक इ.) हे सर्व गणेशाला अर्पण केले जाते. लाडू हे गणेशाचे सर्वात आवडते नैवेद्य आहे. विशेषत: मोदक (उकडीचे लाडू) गणेशाला अत्यंत प्रिय आहेत. असे म्हणतात की गणेश चतुर्थीला 21 मोदक अर्पण केले तर गणपती अत्यंत प्रसन्न होतात. संत आणि भक्तजन या सर्व उपचारांनी गणेशाची सेवा करतात. सेवेचा अर्थ केवळ पूजाच नव्हे तर मनापासून भक्ती करणे.
तिसरा श्लोक - गणेशाची कृपा: हा श्लोक अत्यंत महत्त्वाचा आहे कारण यात गणेशाच्या चमत्कारिक शक्तीचे वर्णन आहे. अंधांना डोळे देणे: हे केवळ शारीरिक अंधत्व नव्हे तर आध्यात्मिक अज्ञानरूपी अंधत्व दूर करणे यांचे प्रतीक आहे। गणेश ज्ञानाचे देवता आहेत, ते भक्तांना जीवनाचे खरे दर्शन देतात. कुष्ठरोग्यांना निरोगी शरीर: हे अशक्य वाटणारे कार्य गणेश करू शकतात. कुष्ठरोग हा त्या काळी असाध्य रोग मानला जात होता, तरीही गणेशाची कृपा असेल तर कोणताही रोग बरा होतो. वांझेला पुत्र: संतती नसणे हे त्या काळी मोठे दुःख मानले जात असे। गणेशाची भक्तीने संतती प्राप्ती होते असा विश्वास आहे. अनेक कथा आहेत ज्यात गणेशाच्या आशीर्वादाने निःसंतान जोडप्यांना मूल झाले. गरीबांना धन: गणेश केवळ आध्यात्मिक नव्हे तर भौतिक समृद्धीचेही दाते आहेत। सिद्धिदाता गणेश भक्तांना यश, संपत्ती आणि सर्व प्रकारचे ऐश्वर्य देतात.
मुख्य संदेश: गणेश सर्व प्रकारच्या समस्यांचे निवारण करू शकतात - शारीरिक, मानसिक, आर्थिक आणि आध्यात्मिक.
चौथा श्लोक - भक्ताची प्रार्थना: या शेवटच्या श्लोकात कवी श्यामदास आणि सर्व भक्तांचे प्रतिनिधित्व करत म्हणतात की, "आम्ही तुमच्या शरणागत आलो आहोत, कृपया आमची भक्ती स्वीकारा आणि आमची सेवा सफल करा." शरणागत हा शब्द अत्यंत महत्त्वाचा आहे - याचा अर्थ संपूर्णपणे समर्पण करणे. जेव्हा भक्त स्वतःला पूर्णपणे ईश्वराच्या स्वाधीन करतो, तेव्हाच खरी भक्ती होते. सेवा सफल करणे म्हणजे केवळ आरती करणे नव्हे, तर आयुष्यातील सर्व कर्तव्ये, उद्दिष्टे आणि स्वप्ने साकार करण्यात मदत करणे.