सिंदूर लाल चढायो - प्रसिद्ध आरती | Sindoor Laal Chadhayo Lyrics
'दौंदिल लाल बिराजे' - गणपतीची ही सुंदर हिंदी आरती आणि तिचे पूर्ण शब्द मराठीत वाचा. संत गोसावीनंदन यांची ही रचना आहे.
गणपती आरती
अनेक चित्रपटांतून आणि भजनांतून लोकप्रिय झालेली ही आरती मूळची संत गोसावीनंदन यांनी रचलेली आहे. यात गणपतीला शेंदूर अर्पण करण्याचे महत्त्व सांगितले आहे.
आरती
सिंदूर लाल चढायो अच्छा गजमुखको |
दोंदिल लाल बिराजे सूत गौरिहरको |
हाथ लिये मनलाडू साई सुरवरको |
महिमा कहे न जाय लागत हूँ पदको || १ ||
जय जय श्री गणराज विद्या सुखदाता |
धन्य तुम्हारो दर्शन मेरा मन रमता |
जय देव जय देव || धृ. ||
भावभगत से कोई शरणागत आवे |
संतत संपत सबही भरपूर पावे |
ऐसे तुम महाराज मोदक प्रिय भावे |
गोसावीनंदन विठ्ठल गुण गावे || २ ||
जय जय श्री गणराज विद्या सुखदाता |
धन्य तुम्हारो दर्शन मेरा मन रमता |
जय देव जय देव || धृ. ||
गणेशोत्सवाचा काळ असो किंवा घरातील कोणतीही पूजा, 'सिंदूर लाल चढायो' या आरतीशिवाय ती पूर्ण झाल्यासारखी वाटत नाही. ही आरती ऐकताच अंगात एक वेगळीच ऊर्जा संचारते. अनेक बॉलिवूड चित्रपटांमुळे ही आरती घराघरांत पोहोचली असली, तरी तिची मुळे भक्ती संप्रदायात खोलवर रुजलेली आहेत.
आजच्या या लेखात आपण या प्रसिद्ध आरतीचे शब्द आणि त्यामागील भावार्थ समजून घेणार आहोत.
आरतीचा इतिहास आणि रचनाकार
अनेकांना वाटते की ही एक आधुनिक रचना आहे, पण प्रत्यक्षात ही आरती संत गोसावीनंदन यांनी रचलेली आहे. ही आरती प्रामुख्याने ब्रज मिश्रित हिंदी भाषेत आहे, जी गाताना अतिशय सुश्राव्य वाटते. यात गणपतीच्या शेंदरी रूपाचे, त्याच्या आवडीच्या मोदकाचे आणि भक्तांना मिळणाऱ्या आशीर्वादाचे सुंदर वर्णन केले आहे.
आरती चा अर्थ
या आरतीमध्ये गणेशाच्या मोहक रूपाचे वर्णन अतिशय प्रभावीपणे केले आहे:
गजमुख आणि सिंदूर: गणपतीला शेंदूर अत्यंत प्रिय आहे. त्याच्या कपाळावर आणि संपूर्ण देहावर लावलेला लाल शेंदूर त्याच्या तेजात भर घालतो.
दौंदिल लाल बिराजे: 'दौंदिल' म्हणजे मोठे पोट असलेला (लंबोदर). पार्वती आणि शंकराचा पुत्र असलेला हा लाडका बाप्पा अतिशय मंगल दिसत आहे.
हाथ लिये मनलाडू: बाप्पाच्या हातात मनाला मोहून टाकणारा लाडू (मोदक) आहे, जो भक्तांना आनंदाचे प्रतीक वाटतो.
विद्या सुखदाता: गणपती हा केवळ विघ्नहर्ता नाही, तर तो बुद्धी आणि विद्येची देवता आहे. त्याच्या दर्शनाने भक्ताचे मन प्रसन्न होते आणि त्याला सुख-शांती लाभते.
महत्त्वाची टीप: गणपतीला शेंदूर का अर्पण केला जातो? पौराणिक कथेनुसार, 'सिंदुरासुर' नावाच्या राक्षसाचा वध केल्यानंतर बाप्पाने त्याचे रक्त आपल्या अंगाला लावले, तेव्हापासून बाप्पाला शेंदूर प्रिय झाला असे मानले जाते. शास्त्रोक्तदृष्ट्या, शेंदूर हा ऊर्जेचे प्रतीक आहे.