आरती तुळजापूर देवीची - जय जय अष्टभुजे | Tuljabhavani Aarti Lyrics & Meaning
महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी तुळजाभवानी मातेची मंदिरात म्हटली जाणारी ही खास आरती. Jay Jay Ashatabhuje hi aarati tulajapur chya mandirat mhanali jate.
श्री तुळजाभवानी आरती
ही आरती गाताना अंगावर रोमांच उभे राहतात कारण यात भक्तीसोबतच वीररस ओतप्रोत भरलेला आहे. नवरात्रीमध्ये किंवा मंगळवारी ही आरती म्हटल्यास घरात एक वेगळीच सकारात्मक ऊर्जा आणि आत्मविश्वास निर्माण होतो.
आरती
दक्षिणदेशामाजि एक म्यां तुळजापुर पाहिले हो ||
राज्य करी हो तुळजा साधुसंतांचे माहेर हो ||
दैत्यवर मोहिलेट हांकारीले दळभार हो || १ ||
जय जय अष्टभुजे अष्टायुध तुज शोभती हो ||
कर्णकुमारी माता तुळजापूरी ठाण तुझे हो || धृ ||
घाव घातला निशाणि घो घो नगारे वाजती हो ||
औटकोटि भूतावळ आईचे संगे वर्णू किती हो ||
रण फार दाटले रणी रणशिंगे वाजती हो || २ ||
जय जय अष्टभुजे अष्टायुध तुज शोभती हो ||
कर्णकुमारी माता तुळजापूरी ठाण तुझे हो || धृ ||
शिवगण लष्कर लढती अष्टभैरव क्षेत्रफळ हो ||
चौसष्ट योगिनी महाप्रचंड विशाल हो ||
व्याघ्रावरि बैसलीस माता तुळजा तू विशाल हो ||
उदोकारें गर्जती समस्त चामुंडा मिळोनि हो || ३ ||
जय जय अष्टभुजे अष्टायुध तुज शोभती हो ||
कर्णकुमारी माता तुळजापूरी ठाण तुझे हो || धृ ||
यमुनागिरिपर्वती दैत्य महिषासुर मातला हो ||
अंबेच्या लष्करी तयाचा गणकोट वेढिला हो ||
मारिला महिषासुर अंबा जाहली जयवंती हो ||
बोले त्र्यंबकराज अंबा माझी यशवंत हो || ४ ||
जय जय अष्टभुजे अष्टायुध तुज शोभती हो ||
कर्णकुमारी माता तुळजापूरी ठाण तुझे हो || धृ ||
> श्री तुळजाभवानी च्या इतर आरत्या
महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी - आई तुळजाभवानी
"आई राजा उदो उदो!" या जयघोषाने ज्यांचे रक्त सळसळते, त्या प्रत्येक मराठी माणसाचे श्रद्धास्थान म्हणजे तुळजापूरची भवानी माता. छत्रपती शिवाजी महाराजांना तलवार देणारी आणि हिंदवी स्वराज्याची प्रेरणा असणारी ही देवी शक्तीचे जागृत पीठ आहे.
आज आपण जी आरती पाहणार आहोत, ती तुळजापूरच्या मंदिरात नित्य म्हटली जाणारी आरती आहे. इतर सर्वसाधारण आरत्यांपेक्षा ही आरती वेगळी असून, यात देवीच्या युद्धरूपाचे (महिषासुर मर्दिनी) अतिशय वीररसपूर्ण वर्णन केले आहे.
आरतीचे रचनाकार
ही आरती कवी त्र्यंबकराज यांनी रचली आहे. यात त्यांनी देवीच्या सैन्याचे, युद्धाचे आणि विजयाचे वर्णन डोळ्यासमोर उभे केले आहे.
आरती चा अर्थ
या आरतीमध्ये देवीचे रूप शांत नसून एका रणांगणावरील योद्धाप्रमाणे आहे. चला, याचा अर्थ समजून घेऊ:
चरण १: तुळजापूरचे महत्त्व
दक्षिणदेशामाजि...: भारताच्या दक्षिण भागात (दख्खनमध्ये) मी एक सुंदर स्थान पाहिले, ते म्हणजे तुळजापूर.
साधुसंतांचे माहेर: येथे आई तुळजाभवानी राज्य करते आणि हे ठिकाण सर्व साधुसंतांसाठी माहेरासारखे हक्काचे आणि प्रेमाचे आहे. तिने अनेक दैत्यांना पराभूत करून भक्तांचे रक्षण केले आहे.
धृ (Chorus): देवीचे रूप
अष्टभुजे अष्टायुध: हे माते, तुझे आठ हात आणि त्यातील आठ शस्त्रे तुला शोभून दिसतात.
कर्णकुमारी: पौराणिक कथेनुसार, मातेच्या उत्पत्तीचा संबंध 'कर्णकुंडा'शी जोडला जातो, म्हणून तिला 'कर्णकुमारी' असेही संबोधले आहे. तिचे मुख्य स्थान (ठाण) तुळजापूर आहे.
चरण २: रणांगणाचे वर्णन
घो घो नगारे वाजती: युद्धाला सुरुवात झाली आहे. निशाणावर घाव घातला आहे आणि 'घो घो' अशा आवाजात नगारे वाजत आहेत.
औटकोटि भूतावळ: आईच्या सोबतीला तिचे सैन्य आहे. यात साडेतीन कोटी (औटकोटि) भुतावळ (शिवगण/सैन्य) आहे, ज्यांचे वर्णन करणे कठीण आहे. रणशिंगे वाजत आहेत आणि घनघोर युद्ध सुरू आहे.
चरण ३: देवीचे सैन्य आणि वाहन
शिवगण आणि योगिनी: या युद्धात शंकराचे गण, आठ भैरव (अष्टभैरव) आणि क्षेत्रपाळ लढत आहेत. तसेच ६४ योगिनी (चौसष्ट योगिनी) आपल्या प्रचंड रूपाने शत्रूवर तुटून पडल्या आहेत.
व्याघ्रावरि बैसलीस: अशा वेळी हे माते, तू वाघावर (व्याघ्रावरि) बसून विशाल रूपात दिसत आहेस.
उदोकारें गर्जती: सर्व चामुंडा आणि सैन्य मिळून "उदो उदो" (विजय असो/जय हो) अशी गर्जना करत आहेत.
चरण ४: महिषासुराचा वध
यमुनागिरिपर्वती: तुळजापूर हे बाळाघाट डोंगररांगेत (ज्याला यमुनागिरी किंवा यमाईचा डोंगर म्हटले जाते) वसले आहे. तेथे महिषासुर नावाचा राक्षस माजला होता.
अंबा जाहली जयवंती: अंबेच्या सैन्याने त्याला वेढा घातला (गणकोट वेढिला). अखेरीस देवीने महिषासुराचा वध केला आणि ती विजयी झाली.
त्र्यंबकराज: आरतीचे कवी त्र्यंबकराज म्हणतात की, माझी अंबाबाई 'यशवंत' (विजयी) झाली आहे.